De sociale onrust neemt wereldwijd toe en leidt steeds vaker tot gewelddadige conflicten. Welke verantwoordelijkheid hebben steden en hun partners? Het The Hague Institute for Global Justice bouwt aan een open debatcultuur in Den Haag. De komende jaren wordt de pilot uitgebreid naar andere steden.

Als onafhankelijke organisatie doet The Hague Institute for Global Justice innovatief en interdisciplinair onderzoek naar veiligheid, vrede en wereldwijde gerechtigheid. Hieruit vloeien beleidsadviezen en trainingen voort. ‘We zijn een denk- en doe-tank’, zegt dr. David Connolly. ‘We richten ons niet alleen op publicaties, maar proberen invloed uit te oefenen op het beleid in de praktijk.’ Connolly is sinds begin 2014 aan het instituut verbonden als hoofd van het programma Conflictpreventie. “City Responsibility” is een van de projecten die hij aanstuurt. Hierbij gaat het om de verantwoordelijkheden van gemeenten in het voorkomen van gewelddadige conflicten. Het instituut onderzoekt dit momenteel voor Den Haag en gaat vanaf volgend jaar ook naar andere steden kijken.

Rondetafel

Steden krijgen steeds vaker te maken met gewelddadige conflicten. De recente terreuraanslagen in Parijs en de rellen van vorige zomer in de Haagse Schilderswijk zijn er een voorbeeld van. Het City Responsibility-project zoekt de hoofdoorzaken van deze ontwikkeling en werkt aan oplossingen. Daartoe worden alle stakeholders binnen de stad bij elkaar gebracht. Vertegenwoordigers van de gemeente, onderwijsinstellingen, politie en bedrijven namen de afgelopen tijd deel aan drie rondetafelgesprekken en werkten vervolgens in kleinere werkgroepen oplossingsrichtingen uit. De wil om gezamenlijk verder te komen was groot. ‘Samen staan we sterker’, aldus Connolly. Hij wijst op de verantwoordelijkheid die ook media dragen. ‘Gewelddadige conflicten veranderen veel sneller dan wij kunnen bijhouden. Vaak worden ze niet goed begrepen, en media spelen niet altijd een constructieve rol. Als mensen eenmaal met elkaar in gesprek zijn, merken ze vaak dat hun standpunten minder tegenstrijdig zijn dan ze dachten.’

Communicatie

Het debat als bindmiddel. In tijden van likes en tweets doet het haast archaïsch aan. Maar juist in het gesprek ligt de kracht, zegt Connolly, die blij is dat ook Siemens meepraat. ‘Siemens heeft deze discussie vanaf het begin mee vorm gegeven. Het technologieconcern heeft veel kennis van veiligheid en beveiliging. Cyber security speelt in dit project geen expliciete rol, maar Siemens kan wél een nuttige bijdrage leveren over de manier waarop mensen met elkaar verbonden zijn. Wat is de impact als men steeds minder persoonlijk met elkaar praat en steeds vaker per e-mail of social media communiceert? Daarnaast zorgen bedrijven voor werkgelegenheid in de stad. Rellen en protesten kunnen hun activiteiten verstoren. Bedrijven hebben dan ook een belang bij een veilige omgeving.’

Complexiteit

Nationale overheden hebben over het algemeen sterke antiterreur-programma’s maar het zijn de steden die ze moeten uitvoeren. Daarom wil het The Hague Institute of Global Justice juist steden en hun partners in hun kracht zetten. ‘Zelfs bij de politie zien we een kloof tussen het landelijke politiecorps en de lokale eenheden. Een betere dialoog kan de samenwerking versterken. Dat lijkt eenvoudig, maar is in de praktijk complex.’

Maatregelen

Op basis van de rondetafelgesprekken gaat de projectgroep haalbare maatregelen formuleren. Geen ellenlange lijst met aanbevelingen, maar een drietal praktische oplossingsrichtingen waar iedereen bij gebaat is. Zo denkt Connolly aan debatten met jongeren om beter te begrijpen hoe zij aankijken tegen de problematiek. ‘Nederlandse scholen hebben de laatste jaren veel energie gestopt in de implementatie van een debatcultuur in de klas. Een interessante ontwikkeling, waar we verder op willen bouwen.’ Een ander idee is het bevorderen van de samenwerking tussen politie en locale gemeenschappen. ‘Op sommige plaatsen gaat dit al goed. We gaan kijken hoe we dit verder kunnen opschalen.’ Ook huisartsen en psychiaters kunnen een bijdrage leveren, want uit onderzoek blijkt dat op de dagelijkse werkvloer heel wat conflicten spelen. Dit heeft vaak een grote impact op mensen en hun families, zegt Connolly.

Burgerbetrokkenheid

Burgers hebben een centrale positie binnen het project. Hoe kunnen ook zij actief betrokken worden bij het debat? In Boston is een communicatiesysteem opgezet om inwoners te laten meepraten over ontwikkelingen die zij waarnemen in hun omgeving. Een soortgelijk systeem zou volgens Connolly ook in Den Haag denkbaar zijn. Een bedrijf als Siemens kan hier wellicht een rol in spelen. ‘Alles komt voort uit betrokkenheid van mensen. Als burgers merken dat ze gehoord worden, praten ze ook mee. In Boston is op die manier een pipe line voor data gecreëerd.’ Het voorbeeld laat ook zien dat steden van elkaar kunnen leren. Om die reden neemt ook Amsterdam deel aan het project. ‘Amsterdam heeft veel gedaan rondom conflictpreventie. Daar kan Den Haag wat van opsteken en omgekeerd kan Amsterdam leren van Den Haag.’

Sociale cohesie

In 2016 gaat het instituut diepgaand onderzoek doen naar de situatie in een aantal Haagse wijken. Niet alleen in de Schilderswijk maar bijvoorbeeld ook in Ypenburg/Leidscheveen. ‘In beide wijken is de sociale cohesie niet sterk en heerst een gevoel van zij tegen ons. Segregatie en het gevoel geen rol te spelen in de maatschappij zie je ook in andere steden. Een open publiek debat kan tot oplossingen leiden. Daarom richten we ons niet alleen op steden, maar ook op hun stakeholders: scholen, bedrijven, media, politie, ambtenaren en burgers. Er zijn al veel goede initiatieven genomen, maar we willen de veiligheid op straat systematischer aanpakken.’

Blijvende uitzondering

Alle andere projecten van The Hague Institute of Global Justice vinden plaats in het buitenland. Zo is Connolly onder meer actief in Kongo. City Responsibility is een uitzondering. ‘Maar wel een blijvende uitzondering’, betoont hij. ‘We hebben onze basis in Den Haag en willen dan ook hier een rol van betekenis spelen in het oplossen van conflicten. Dit moet een blijvend proces worden.’

Kijk voor meer informatie hier.