Tijdens de derde Planetary Security Conference in Den Haag is een declaratie ondertekend die oproept tot actie op het terrein van veiligheidsrisico’s die klimaatverandering met zich meebrengt.

Klimaat en veiligheid zijn al lang geen gescheiden werelden meer. Denk aan de mensen die hun door droogte of overstroming geteisterde thuisbasis verlaten en op zoek gaan naar een veiliger bestaan. In grote delen van de wereld versterkt klimaatverandering migratie en conflicten waardoor miljoenen mensen op de vlucht slaan. Het bewustzijn hiervoor is het laatste decennium sterk toegenomen. Maar dat alleen is niet genoeg. Het is tijd om in actie te komen.

Van analyse naar actie

Daartoe roept de declaratie op die tijdens de Planetary Security Conference op 12 en 13 december in Den Haag gepresenteerd is. Deze jaarlijkse conferentie is hét wereldwijde platform voor deskundigen op het gebied van klimaatveiligheid. Veiligheidsdeskundigen, klimaatwetenschappers, beleidsmakers, NGO’s – zij allen zijn nodig om de wereldwijde gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden. Aan de derde editie van de conferentie namen zo’n 350 personen deel uit meer dan 60 landen. “We hebben gedebatteerd op hoog niveau”, vertelt Louise van Schaik, hoofd van het Clingendael International Sustainability Center. “Met de declaratie zetten we de stap van de analysefase naar gerichte actie. Het is niet meer de vraag wat er aan de hand is, maar wat NGO’s, overheden en bedrijven eraan gaan doen. Met het ondertekenen van de declaratie spreken partijen hun politiek commitment uit om daadwerkelijk maatregelen te nemen. Die beweging willen we op gang brengen.”

Zes speerpunten

De declaratie is inmiddels (online) ondertekend door meer dan 70 partijen, zowel statelijke als niet-statelijke spelers. Ze omvat zes actieterreinen: het oprichten van een instituut voor klimaatveiligheid, een gecoördineerde aanpak van migratie en klimaatverandering, het versterken van de veerkracht van steden, het aanpakken van de humanitaire crisis rond het Tsjaadmeer, aanscherpen van het bewustzijn rond de klimaat- en conflictontwikkelingen in Mali en de ontwikkeling van duurzame waterstrategieën in Irak. Al deze onderwerpen kwamen tijdens de conferentie aan bod.

Veerkrachtige steden

Johan de Wit, Solution Manager bij Siemens Building Technologies (BT), nam deel aan deze conferentie en bezocht een workshop rond urban resilience. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft een model gemaakt om de veerkracht van steden in kaart te brengen. Het PBL beoordeelt de veerkracht van steden op basis van 6 factoren. Enerzijds zijn dit formele, door overheden gereguleerde factoren: de lokale economie, de formele (harde) infrastructuur en het formele landgebruik. Anderzijds zijn dit informele factoren: informeel landgebruik, de natuurlijke infrastructuur, het lokale natuurlijke systeem. De formele en informele factoren beïnvloeden elkaar.

Als voorbeeld is in de workshop een case in India behandeld. Hier neemt de verstedelijking in snel tempo toe. Een stabiele drinkwatervoorziening is aanwezig in de formele urbane gebieden maar afwezig in de informele, zogenaamde peri-urbane gebieden. Hier wordt de watervoorziening op een informele en vaak criminele wijze georganiseerd. De meer vermogende middenklasse is door de slechte service rond de formele watervoorziening niet meer bereid om ervoor te betalen en voorziet in haar eigen drinkwatervoorziening. Het gevolg: minder inkomsten voor lokale waterleidingbedrijven, waardoor deze niet kunnen investeren in de kwaliteit van de watervoorziening in de formele gebieden en niet in de aanleg van voorzieningen in de peri-urbane gebieden. Dit is een vicieuze cirkel waarvan met name de armere mensen, die dringend op een betere drinkwaterinfrastructuur aangewezen zijn, de dupe worden. Voor de ontwikkeling van steden van fragiel tot veerkrachtig hebben Siemens, The Hague Institute voor Global Justice en PwC enkele maanden geleden een model ontwikkeld. Dit model is beschreven in het rapport ‘smart & secure cities’.

Onder druk

Een problematiek, die volgens De Wit kan worden doorgetrokken naar meer ontwikkelde samenlevingen. Ook in Nederland wordt zelfredzaamheid en burgerparticipatie steeds belangrijker. Als technologieconcern bouwt Siemens mee aan een betrouwbare vitale infrastructuur voor onder meer drinkwater- en energievoorziening. Door de energietransitie zijn micro-grids in opkomst: lokale elektriciteitsoplossingen die gekoppeld zijn aan het centrale netwerk, maar die er niet van afhankelijk zijn. De Wit: “Naarmate steeds meer mensen of organisaties zelfvoorzienend worden, neemt het belang van collectieve voorzieningen voor hen af. Hierdoor kunnen de collectieve publieke voorzieningen onder druk komen te staan. Dit debat moeten wij als samenleving durven voeren.”

City Resilience Officer

Dat dergelijke onderwerpen zeker niet alleen in ontwikkelingsregio’s spelen, beaamt Louise van Schaik: “Goed bestuur en stabiele regeringen vrijwaren ons niet van de risico’s van klimaatverandering. Die hebben wij ook.” Niet voor niets hebben steden als Rotterdam en Den Haag inmiddels een City Resilience Officer. Siemens BT nodigt de Rotterdamse Officer in februari uit op haar klantendag. Weerbare steden vragen om krachtenbundeling tussen overheid en bedrijfsleven en samenwerking in de keten.